Serikali ya Kenya imeidhinisha malipo ya jumla ya Sh34 bilioni kwa vyuo vikuu vya umma na hospitali, katika hatua inayolenga kupunguza madeni yanayokabili taasisi hizo na kuimarisha utoaji wa huduma kwa wananchi.

Kati ya fedha hizo, Sh18 bilioni zimetengwa kulipa madeni yanayodaiwa na vyuo vikuu, huku Sh16 bilioni zikielekezwa kwa hospitali ambazo zimekuwa zikikabiliwa na changamoto ya madeni kutokana na huduma zinazotolewa kwa wagonjwa.

Uamuzi huo unatarajiwa kuwa nafuu kwa taasisi hizo ambazo zimekuwa zikikabiliwa na shinikizo la kifedha, hali ambayo imeathiri uwezo wao wa kutekeleza majukumu ya kila siku.

Katika sekta ya elimu ya juu, madeni yamekuwa mojawapo ya changamoto zinazokabili vyuo vikuu vya umma, huku baadhi ya taasisi zikikabiliwa na gharama kubwa za uendeshaji, malimbikizo ya malipo na mahitaji ya kuongeza ubora wa elimu.

Fedha hizo zinatarajiwa kusaidia vyuo hivyo kukidhi baadhi ya mahitaji ya kifedha, ikiwemo kulipa madeni ya huduma na bidhaa vilizonunuliwa kutoka kwa wasambazaji mbalimbali.

Rais William Ruto alitangaza hatua hiyo Jumatano, Novemba 18, 2026, alipokuwa akitoa hotuba yake ya Hali ya Taifa (State of the Nation Address) mbele ya Bunge la Taifa.

Ruto alisema Hazina ya Kitaifa (National Treasury) tayari inashughulikia taratibu za kutoa fedha hizo, akitarajia malipo kufanyika katika wiki zijazo baada ya kukamilika kwa michakato inayohitajika.

Kiongozi huyo alifafanua kuwa fedha za vyuo vikuu zinahusisha taasisi za umma na binafsi, huku malipo ya hospitali yakihusu hospitali za umma na binafsi zilizokuwa na madai chini ya Bima ya Kitaifa ya Afya iliyovunjwa (NHIF).

Madeni hayo yanatokana na huduma na gharama mbalimbali ambazo taasisi hizo zilikuwa zimetoa lakini hazijalipwa, hali iliyochangia baadhi yake kukabiliwa na changamoto za kifedha.

Aidha, Rais alitangaza kuidhinishwa kwa Sh27.68 bilioni kwa ajili ya kulipa madai 28,726 ya malimbikizo ya malipo ya serikali ambayo tayari yamehakikiwa.

Madai hayo yanahusisha malipo ya hadi Sh50 milioni na baadhi yake yalianzia mwaka 2005, huku wafanyabiashara na wakandarasi wakisubiri fedha zao kwa miaka kadhaa.

Ruto alisema hatua hizo ni sehemu ya mikakati ya serikali kurejesha fedha katika mzunguko wa biashara, kuimarisha uwezo wa taasisi kutoa huduma na kulinda nafasi za ajira.

Kwa mujibu wa Rais, kulipa madeni hayo kutasaidia biashara na taasisi zilizokuwa zikikabiliwa na uhaba wa fedha kutokana na kucheleweshewa malipo ya huduma walizotoa kwa serikali.

Hatua hiyo inajiri wakati serikali ikiendelea kukabiliwa na shinikizo la kushughulikia malimbikizo ya madeni katika sekta mbalimbali, huku wadau wakitaka malipo ya serikali yafanyike kwa wakati ili kuimarisha shughuli za kiuchumi.