Gavana wa Trans Nzoia George Natembeya amepata ushindi mkubwa wa kisheria baada ya Mahakama Kuu kuamuru Inspekta Jenerali wa Polisi (IG) kumrejeshea mara moja maafisa wa polisi wenye silaha waliokuwa wakimlinda, ikibainisha kuwa kuondolewa kwao kulikuwa kinyume cha sheria na Katiba.

Katika uamuzi wake, mahakama ilisema hatua ya kuondoa walinzi wa Natembeya bila kutoa sababu za msingi wala kumjulisha mapema ilikiuka haki zake za kikatiba, huku ikisisitiza kuwa viongozi wa serikali wanaostahili ulinzi wanapaswa kufurahia usalama unaotolewa kwa mujibu wa taratibu zilizowekwa.

Natembeya alikuwa amewasilisha ombi la kisheria la Desemba 2, 2025, akipinga kuondolewa kwa maafisa wa polisi waliokuwa wamepewa jukumu la kumlinda.

Court ruling on police protection

Mahakama ilibaini kuwa gavana huyo alikuwa na matarajio halali ya kuendelea kupata ulinzi wa polisi wenye silaha, kwa kuzingatia mipango ya usalama inayotumika kwa magavana, maafisa wakuu wa serikali na watu wengine wanaostahili huduma hiyo.

Jaji alieleza kuwa uamuzi wa kuondoa walinzi hao ulikiuka vifungu kadhaa vya Katiba, ikiwemo Ibara ya 47 inayohakikisha haki ya hatua za kiutawala zilizo za haki, Ibara ya 27 kuhusu usawa na kutobaguliwa, pamoja na Ibara ya 29 inayolinda haki ya mtu kuwa salama.

Kutokana na ukiukaji huo, mahakama ilitangaza kuwa uamuzi wa IG kuondoa walinzi wa Natembeya ulikuwa kinyume cha sheria na Katiba.

Legal implications of the ruling

Katika maagizo yake, mahakama ilitoa amri ya "mandamus" inayomlazimisha Inspekta Jenerali wa Polisi kurejesha mara moja maafisa wa polisi wenye silaha waliokuwa wamepewa jukumu la kumlinda Natembeya, baada ya kupokea rasmi hukumu na amri za mahakama.

Aidha, ilitoa amri ya "prohibition" inayomzuia IG kuondoa au kuwarudisha walinzi wa gavana huyo kiholela bila sababu halali na bila kufuata taratibu za kisheria.

Mahakama pia ilionya kuwa matumizi ya mamlaka ya polisi kwa madhumuni ya kisiasa au kumwadhibu mtu hayana uhalali wa kikatiba, ikisema kuwa hatua kama hizo, zikifanywa na IG au maafisa walio chini yake, zitakuwa kinyume cha sheria.

Katika suala la gharama za kesi, mahakama iliamuru kila upande kubeba gharama zake licha ya Natembeya kushinda kesi hiyo.

Cost implications of the case

Jaji alieleza kuwa walipa kodi wa Kenya hawapaswi moja kwa moja kubebeshwa mzigo wa kifedha kutokana na maamuzi au uzembe usio halali wa maafisa wa umma.

Aliongeza kuwa iwapo Inspekta Jenerali wa Polisi angeshtakiwa katika nafasi yake binafsi, mahakama ingezingatia uwezekano wa kumtaka kulipa gharama za kesi hiyo kutoka mfukoni mwake.

“Wakenya hawakuanzisha ofisi hizi ili waliokabidhiwa kuzishikilia wawaadhibu au kuwatawala, bali kuwatumikia,” alisema jaji katika hukumu hiyo.

Uamuzi huo unaweka wazi kuwa mamlaka ya polisi haiwezi kutumiwa kiholela dhidi ya viongozi au wananchi, huku ukisisitiza umuhimu wa uwajibikaji na kufuata Katiba katika maamuzi yanayohusu usalama wa watu.