Haiti inakabiliwa na mtihani mkubwa wa kisiasa huku ikijaribu kurejea katika mfumo wa uongozi wa kidemokrasia baada ya miaka ya machafuko, ukosefu wa usalama na kuongezeka kwa nguvu za magenge yenye silaha.

Katika mazingira hayo, Martine Moise, mjane wa rais wa zamani wa Haiti Jovenel Moise aliyeuawa mwaka 2021, amesajiliwa kuwania urais katika uchaguzi unaotarajiwa kufanyika mwaka ujao, hatua inayoweza kuongeza mvuto wa kisiasa katika taifa hilo la Karibiani.

Uchaguzi huo unatarajiwa kuwa wa kwanza wa urais nchini Haiti baada ya takriban miaka 10, huku uchaguzi wa mwisho ukiandaliwa mwaka 2016.

Political landscape in Haiti

Kwa mujibu wa tovuti ya Baraza la Uchaguzi la Haiti, Martine ni miongoni mwa wagombea 33 waliojisajili kuwania nafasi hiyo, akiwemo marais wa zamani Michel Martelly na Jocelerme Privert, aliyekuwa waziri mkuu Claude Joseph pamoja na aliyekuwa waziri wa mambo ya nje Dominique Dupuy.

Martine, ambaye hakutoa tamko rasmi kuhusu usajili wake, aliandika kwenye mtandao wa X wiki iliyopita akisema Haiti itasimama tena kwa miguu yake yenyewe na kwamba siasa zinahitaji kufanywa kwa namna tofauti.

Uamuzi wake wa kuingia kwenye kinyang’anyiro hicho unakuja miaka mitano baada ya mumewe kuuawa katika shambulio lililotikisa taifa hilo na kuacha pengo kubwa la uongozi.

Jovenel Moise, aliyekuwa rais tangu 2017, alipigwa risasi na kuuawa nyumbani kwake mjini Port-au-Prince Julai 2021 na kundi la watu waliokuwa na silaha, wengi wao wakiwa mamluki kutoka Colombia.

Martine naye alijeruhiwa vibaya katika shambulio hilo na kupelekwa Marekani kwa matibabu.

Baadaye alihusishwa na uchunguzi wa mauaji ya mumewe, lakini mashtaka dhidi yake yalibatilishwa mwaka jana.

Tangu kuuawa kwa Moise, Haiti imekuwa ikiongozwa na serikali za mpito ambazo zimejitahidi kurejesha utulivu na kuandaa uchaguzi, huku magenge yenye silaha yakipanua ushawishi wake katika mji mkuu na maeneo jirani.

Impact of gang violence

Magenge hayo yamekuwa yakidhibiti sehemu kubwa ya Port-au-Prince, yakifanya mashambulizi dhidi ya raia, polisi na miundombinu muhimu, hali iliyosababisha maelfu ya watu kuyahama makazi yao.

Takwimu za Umoja wa Mataifa zinaonyesha kuwa tangu mwaka 2022, takriban watu milioni 1.5 wamehama makazi yao kutokana na vurugu, huku zaidi ya watu 22,000 wakiuawa katika matukio mbalimbali, yakiwemo mashambulizi ya magenge na operesheni za usalama.

Serikali ya Haiti imekuwa ikipata msaada kutoka kwa vikosi vya kimataifa katika juhudi za kukabiliana na magenge hayo, huku vikosi vya Salvador vikiwa miongoni mwa vilivyotumwa kusaidia polisi.

Hata hivyo, hali ya usalama inaendelea kuzua maswali kuhusu uwezo wa mamlaka kuandaa uchaguzi huru na wa kuaminika.

Uchaguzi wa urais umepangwa kufanyika Julai 2027, baada ya kuahirishwa mara kadhaa kutokana na ukosefu wa usalama.

Concerns over election integrity

Baadhi ya vyama vya siasa vimeonyesha wasiwasi kuhusu uwezekano wa uchaguzi huo kufanyika kwa uaminifu, huku chama cha Fanmi Lavalas kikitangaza kuwa hakitatoa mgombea wake kwa sasa kutokana na hali isiyo na uhakika nchini.

Martine Moise ni miongoni mwa wanawake watatu waliojisajili kuwania urais, hatua inayotajwa kuwa ya kihistoria katika siasa za Haiti.

Significance of female candidates

Ushindani huo unatarajiwa kuwa na athari kubwa katika mustakabali wa taifa hilo, ambalo linahitaji kurejesha usalama, kuimarisha taasisi za serikali na kufufua uchumi uliodhoofishwa na machafuko ya muda mrefu.