Baada ya wiki kadhaa za kusitishwa kwa shughuli za kitaaluma, maelfu ya wanafunzi wa vyuo vikuu vya umma nchini Kenya wamepata afueni kufuatia kusitishwa kwa mgomo wa wafanyakazi na kurejea kwa mihadhara.
Chuo Kikuu cha Nairobi (UoN) kimetangaza rasmi kurejea kwa masomo, mitihani, utafiti na shughuli nyingine za kitaaluma Jumatatu, Novemba 2, 2026, baada ya serikali na vyama vya wafanyakazi kusaini makubaliano ya kurejea kazini Oktoba 30.
Katika tangazo kwa wanafunzi na wafanyakazi, Naibu Makamu Mkuu wa Chuo anayesimamia masuala ya kitaaluma Profesa John D. Mande aliwataka wanafunzi kulipa ada ambazo hazijalipwa na kurejea mihadhara bila kuchelewa.
Kurejea kwa masomo kunatoa matumaini ya kurejesha utulivu katika vyuo vikuu, ambavyo vimekuwa vikikumbwa na migomo ya mara kwa mara inayohusishwa na madai ya mishahara, utekelezaji wa mikataba ya ajira na mazingira ya kazi.
Hata hivyo, historia ya migomo katika vyuo vikuu vya Kenya inaonyesha kuwa kurejea kwa mihadhara mara nyingi hakumaanishi kumalizika kwa migogoro kati ya serikali na wafanyakazi wa taasisi hizo.
Historia ya Migomo Vyuo Vikuu
Migomo ya wahadhiri nchini Kenya imekuwa ikijirudia kwa miongo kadhaa, huku masuala ya mishahara, uhuru wa kitaaluma na utekelezaji wa Mikataba ya Pamoja ya Ajira (CBAs) yakiongoza malalamishi.
Mwaka 1994, wahadhiri walifanya mgomo mkubwa wakishinikiza kutambuliwa kwa chama chao na kupigania uhuru wa kitaaluma, hatua iliyotikisa sekta ya elimu ya juu.
Katika miaka iliyofuata, migomo ya 2006, 2009 na 2014 iliendelea kuathiri shughuli za vyuo vikuu, huku wafanyakazi wakitaka kuboreshwa kwa mishahara na kutekelezwa kwa makubaliano ya ajira.
Mwaka 2017, wahadhiri zaidi ya 8,000 waliingia katika mgomo wa kitaifa uliodumu kwa siku 54, wakishinikiza serikali kutekeleza makubaliano ya mishahara ya 2013–2017.
Mgomo huo uliathiri mihadhara, mitihani na kalenda za masomo, huku wanafunzi wakilazimika kusubiri kwa muda mrefu kurejea kwa shughuli za kawaida.
Migomo ya Hivi Karibuni
Mwaka 2024, wahadhiri na wafanyakazi wengine wa vyuo vikuu waliingia tena katika mgomo wakitaka utekelezaji wa mikataba ya ajira na malipo ya nyongeza za mishahara.
Makubaliano ya kurejea kazini yaliyosainiwa Septemba 26, 2024 yaliweka msingi wa nyongeza za mishahara, lakini changamoto za utekelezaji ziliendelea kuibua mvutano.
Mgomo wa Oktoba 2026 ulizuka baada ya mkwamo kuhusu Mkataba wa Pamoja wa Ajira wa 2025–2029, huku vyama vya wafanyakazi vikidai kuwa masuala muhimu ya mishahara na mazingira ya kazi hayakuwa yametatuliwa.
Wanafunzi Wakiwa Wahanga
Migomo ya mara kwa mara imekuwa na athari kubwa kwa wanafunzi, ambao hukumbana na kuchelewa kwa mihadhara, mitihani na kuhitimu.
Kwa wazazi, kusimama kwa masomo huongeza gharama za malazi, chakula na usafiri, huku wanafunzi wakilazimika kurekebisha mipango yao ya maisha na kazi.
Kurejea kwa masomo katika Chuo Kikuu cha Nairobi kunatoa matumaini ya kurejesha kalenda ya kitaaluma na kuwaruhusu wanafunzi kuendelea na safari zao za elimu.
Hata hivyo, changamoto iliyopo sasa ni kuhakikisha kuwa makubaliano yaliyofikiwa kati ya serikali na vyama vya wafanyakazi yanatekelezwa kikamilifu ili kuepusha migomo mingine inayoweza kuvuruga masomo.
Kwa wanafunzi, kurejea madarasani ni afueni iliyosubiriwa kwa hamu; lakini kwa sekta ya elimu ya juu, ni nafasi nyingine ya kutafuta suluhu ya kudumu kwa migogoro ambayo imekuwa ikiathiri vyuo vikuu kwa miaka mingi.
