Idara ya Mahakama nchini Kenya imerekodi mafanikio ya asilimia 103 katika utatuzi wa kesi kwa mwaka wa fedha wa 2025/2026, ikimaanisha kuwa mahakama ziliweza kumaliza kesi nyingi zaidi kuliko zile zilizowasilishwa katika kipindi hicho.
Hata hivyo, mafanikio hayo yanaendelea kukabiliwa na changamoto ya mrundikano wa mashauri, huku zaidi ya kesi 341,000 zikisalia bila kutatuliwa kwa muda unaozidi mwaka mmoja.
Kiwango hicho cha asilimia 103 kinaashiria juhudi za mahakama kupunguza idadi ya kesi zinazosubiri kusikilizwa na kutolewa maamuzi, licha ya kuendelea kupokea mashauri mapya kutoka kwa wananchi na taasisi mbalimbali.
Akizungumza wakati wa kuzindua ripoti ya mwaka kuhusu hali ya Idara ya Mahakama na usimamizi wa haki (SOJAR) jijini Nairobi Ijumaa, Novemba 20, 2026, Jaji Mkuu Martha Koome alisema mahakama zilipokea jumla ya kesi mpya 561,580 na kufanikiwa kutatua kesi 576,702 katika mwaka huo wa fedha.
Hii ina maana kuwa mahakama zilitatua kesi 15,122 zaidi ya zile zilizowasilishwa, hali iliyochangia kupungua kwa idadi ya mashauri yaliyokuwa yakisubiri kusikilizwa kutoka 595,076 mwanzoni mwa mwaka wa fedha hadi 579,954 kufikia Juni 30, 2026.
Ripoti hiyo inaonyesha kuwa kesi 341,412, sawa na asilimia 58.9 ya kesi zote ambazo hazikuwa zimetatuliwa kufikia mwisho wa kipindi hicho, zilikuwa zimesubiri kwa zaidi ya mwaka mmoja.
Kati ya kesi hizo, 175,360 zilikuwa zimesubiri kwa zaidi ya miaka mitatu, huku nyingine 166,052 zikiwa zimekaa mahakamani kati ya mwaka mmoja na mitatu.
Magistrate Courts ndizo zilizokuwa na sehemu kubwa ya mrundikano huo, zikiwa na kesi 274,177, huku Mahakama Kuu (High Court) ikiwa na kesi 40,673 zilizokuwa zimesubiri kwa zaidi ya mwaka mmoja.
Koome alisema licha ya hatua zilizopigwa katika kuongeza kasi ya kusikiliza mashauri, mrundikano wa kesi bado ni changamoto inayohitaji juhudi zaidi ili kuhakikisha wananchi wanapata haki kwa wakati unaofaa.
Changamoto nyingine iliyobainishwa katika ripoti hiyo ni uhaba wa wafanyakazi katika Idara ya Mahakama.
Kufikia Juni 2026, idara hiyo ilikuwa na wafanyakazi 8,017 pekee dhidi ya idadi iliyoidhinishwa ya 12,079, ikiwa na upungufu wa zaidi ya wafanyakazi 4,000.
Aidha, ripoti ilibainisha kuwa mahakama zilirekodi jumla ya kesi 274,478 zilizoahirishwa katika kipindi hicho, huku kutofika kwa mashahidi mahakamani kukitajwa kuwa mojawapo ya sababu kuu za kucheleweshwa kwa mashauri.
Changamoto ya ufadhili pia imeendelea kuathiri utendaji wa idara hiyo, licha ya bajeti yake kuongezwa hadi Sh27.15 bilioni katika mwaka wa fedha wa 2025/2026. Idara hiyo ilikadiria kuwa bado ilikuwa na pengo la ufadhili wa Sh12.95 bilioni.
Ripoti hiyo inaonyesha kuwa pamoja na kufanikiwa kutatua kesi nyingi kuliko zilizowasilishwa, bado kuna haja ya kuongeza idadi ya majaji, mahakimu na wafanyakazi wengine ili kupunguza muda ambao wananchi hutumia kusubiri maamuzi ya mahakama.









