Rais William Ruto ametia saini kuwa sheria miswada miwili, ikiwemo sheria inayozitengea serikali za kaunti Ksh71.09 bilioni za fedha za ziada kwa mwaka wa kifedha 2026/2027.
Rais ameidhinisha County Governments Additional Allocations Bill, 2026, na County Assembly Services Amendment Bill, 2023, katika hafla ambayo imefanyika Ikulu ndogo ya Eldoret Jumatatu, Oktoba 19, 2026.
Sheria ya County Governments Additional Allocations Act inatengea kaunti Ksh71,091,926,967 kusaidia mipango ya kaunti na majukumu yaliyogatuliwa, ikiwa ni ongezeko la Ksh425.6 milioni kutoka Ksh70.67 bilioni zilizotengwa katika mwaka uliotangulia wa kifedha.
Fedha hizo zinajumuisha mgao wa kisheria, mgao wa masharti kutoka sehemu ya mapato ya serikali ya kitaifa, pamoja na rasilimali kutoka kwa mikopo na ruzuku za washirika wa maendeleo.
Akizungumza wakati wa kuwasilishwa kwa miswada hiyo, Naibu Mkuu wa Wafanyakazi wa Rais Josephat Nanok alisema fedha hizo za ziada zitasaidia ujenzi wa makao makuu ya kaunti, mipango ya afya na huduma za afya za jamii.
“Mgao wa masharti kutoka sehemu ya mapato ya serikali ya kitaifa utasaidia pakubwa katika ujenzi wa makao makuu ya kaunti,” Nanok alisema.
Aliongeza kuwa fedha hizo zitasaidia kaunti kutimiza majukumu yanayohusiana na kuwahamisha wafanyakazi wa Universal Health Coverage hadi masharti ya PNV, pamoja na kuwaunga mkono Wahamasishaji wa Afya ya Jamii.
Nanok alisema sheria hiyo ilikuwa ikisubiriwa kwa hamu na serikali za kaunti ili ziweze kuandaa bajeti za ziada na kutumia rasilimali hizo.
“Muswada huo ulikuwa ukisubiriwa sana na serikali za kaunti ili ziweze kufanya mgao unaofaa na kutumia fedha hizo,” alisema.
Sheria hiyo pia inaweka masharti ya utoaji wa ripoti yanayolenga kuimarisha uwajibikaji katika uhamishaji na matumizi ya fedha hizo.
Katibu wa Baraza la Mawaziri wa Hazina ya Kitaifa anatakiwa kuchapisha ripoti za kila robo mwaka kuhusu fedha zilizohamishwa kwa kaunti kufikia siku ya 13 baada ya kumalizika kwa kila robo mwaka.
Makatibu wa hazina za kaunti pia wanatakiwa kurekodi mgao wa masharti katika vitabu vyao vya hesabu na kuujumuisha katika ripoti za kifedha za kila robo mwaka na za kila mwaka.
Sheria ya pili, County Assembly Services Amendment Act, 2023, inalenga kuimarisha utawala na usimamizi katika mabunge ya kaunti kwa kufafanua taratibu za kuwaondoa wajumbe wa bodi za huduma za mabunge ya kaunti, kuwasimamisha au kuwaondoa makarani, kusimamia wafanyakazi na kulinda haki za wafanyakazi waliotumwa kwa muda.
Karani wa Seneti alisema muswada huo, uliodhaminiwa na Seneta wa Marsabit Mohammed Chute, ulikusudiwa kushughulikia changamoto za muda mrefu za utawala katika usimamizi wa mabunge ya kaunti.
“Ni muswada ambao lengo lake kuu ni kushughulikia changamoto za utawala ambazo zimekumba utumishi wa umma katika mabunge yetu ya kaunti,” Karani huyo alisema.
Alitaja mizozo inayohusisha kuondolewa na vitisho vya kuwaondoa wajumbe wa bodi, makarani na wafanyakazi wengine kuwa miongoni mwa masuala ambayo sheria hiyo inalenga kushughulikia.
Sheria hizo mbili zinahusu vipengele muhimu vya ugatuzi, zikitoa rasilimali za ziada za kifedha kwa serikali za kaunti huku zikiweka taratibu na ulinzi wa kiutawala ulio wazi kwa wafanyakazi wa mabunge ya kaunti.
Umuhimu wa fedha hizo za ziada zitategemea kutolewa kwa wakati, upangaji mzuri wa bajeti na utekelezaji bora wa mipango ya kaunti.
