Aliyekuwa Jaji Mkuu wa Kenya, David Maraga, amepinga mapendekezo ya kubadilisha sheria za uchaguzi kwa njia inayoweza kuondoa sharti la kutangaza matokeo ya uchaguzi moja kwa moja kupitia matangazo ya moja kwa moja (livestreaming) katika vituo vya kupigia kura.
Maraga, ambaye ni mgombea Urais kupitia chama cha United Green Movement Party, amesema usimamizi wa uchaguzi nchini unapaswa kuongozwa na Katiba, akisisitiza umuhimu wa uwazi, usahihi, uwajibikaji na uthibitishikaji wa matokeo.
Katika taarifa yake kufuatia kupitishwa kwa Mswada wa Marekebisho ya Sheria za Uchaguzi (Na. 2) wa mwaka 2024 na Bunge la Kitaifa, Maraga alisema hakuna sheria inayopaswa kuchukua nafasi ya Katiba ya Kenya.
Aliahidi kushirikiana na Muungano wa Wanaharakati wa Mageuzi ya Uchaguzi, unaojulikana kama People’s Coalition for Electoral Reforms, kupinga kile alichokitaja kuwa juhudi za kurejesha nchi katika mfumo wa Tume ya Uchaguzi ya zamani (ECK).
Tume hiyo ilisimamia uchaguzi mkuu wa Desemba 2007, ambao matokeo yake ya urais yalizua utata na kuchochea ghasia za baada ya uchaguzi.
Mswada huo unapendekeza kurekebisha Kifungu cha 39 cha Sheria ya Uchaguzi kwa kuondoa sharti la wazi linaloitaka Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) kutangaza matokeo ya uchaguzi katika vituo vya kupigia kura kupitia matangazo ya moja kwa moja.
Iwapo pendekezo hilo litapitishwa na kuwa sheria katika hali yake ya sasa, IEBC haitakuwa na wajibu wa kisheria chini ya kifungu hicho kutangaza matokeo hayo moja kwa moja, ingawa bado inaweza kufanya hivyo kwa hiari.
Hata hivyo, marekebisho hayo hayamaanishi moja kwa moja kufutwa kwa mfumo wa kielektroniki wa kutuma matokeo au uchapishaji wa nyaraka rasmi za matokeo ya uchaguzi.
Wasiwasi unaozungumziwa ni iwapo kuondolewa kwa sharti hilo kutapunguza uwezo wa wananchi kufuatilia matangazo ya matokeo kwa wakati halisi na kuyalinganisha na takwimu zinazotumwa na kujumlishwa katika hatua zinazofuata za mchakato wa uchaguzi.
Maraga ameelekeza hoja zake katika Kifungu cha 86 cha Katiba, kinachoitaka IEBC kuhakikisha kuwa kura zinahesabiwa, matokeo yanajumlishwa na kutangazwa kwa haraka na msimamizi wa uchaguzi katika kila kituo cha kupigia kura.
Kifungu hicho pia kinataka matokeo yawe sahihi, yaweze kuthibitishwa na yajumlishwe na kutangazwa kwa uwazi na usahihi na tume hiyo.
Maraga amerejelea historia ya uchaguzi nchini, akionya dhidi ya kurejea kwa mifumo iliyohusishwa na ECK, hasa kutokana na utata uliozingira uchaguzi mkuu wa mwaka 2007.
Ghasia za baada ya uchaguzi wa 2007 na 2008 zilisababisha vifo vya zaidi ya watu 1,000 na kuwafanya mamia ya maelfu ya wengine kuyahama makazi yao, huku zikiacha athari kubwa katika taasisi za kisiasa na uchaguzi nchini.
Kadiri Mswada huo unavyoendelea kupitia hatua za kisheria, namna matokeo yatakavyotangazwa, kutumwa, kuthibitishwa na kufikishwa kwa umma inatarajiwa kuendelea kuwa suala muhimu katika maandalizi ya uchaguzi mkuu wa mwaka 2027.
Msimamo wa Maraga umeweka suala la ulinzi wa Katiba na ushiriki wa umma katika uangalizi wa uchaguzi katikati ya mjadala kuhusu marekebisho hayo, huku wadau wa kisiasa na watetezi wa mageuzi ya uchaguzi wakitathmini athari zake kwa imani ya wananchi katika uchaguzi ujao.
